بسمه تعالی

طرح دوره آموزشی مطالعات تمدنی

مؤسسه مطالعات تمدن اسلامی (متا)

? بیان مسأله

زندگی آدمیان در جای‌جای کره خاکی، با فرهنگ مدرن عمیقاً آمیخته شده است. نظام بینشی، نظام ارزشی و در نهایت حوزه هنجارهای اجتماعی، تحت تربیت فرهنگ جدید است و به ندرت، آثاری از فرهنگ‌های کهن، الهی و توحیدی در دست است. آن‌چه امروزه در اطراف و اکناف جهان، با عنوان فرهنگ‌ها کهن دیده می‌شود، یا مانند نوری است که رو به خاموشی گذاشته و یا در بستر فهم و ادراک انسان مدرن استحاله شده است.

جامعه ایرانی به عنوان یکی از جوامع کهن، پرسابقه و عمیقاً مذهبی، از این قاعده مستثنی نیست و در صده معاصر، تدریجاً بیش‌تر میراث دینی و فرهنگ کهن خویش را از دست داده است. هرچند سرعت این اتفاق در شرایط انقلاب اسلامی، برای یک دهه کاهش یافت، اما با الگوگیری مسئولین سیاسی و فرهنگی جمهوری اسلامی از طرح‌های توسعه مدرن، بر دامنه فرآیند مدرنیزاسیون افزوده شد و حوزه تأثیر فرهنگی غرب بر سبک زندگی و اندیشه ایرانیان ریشه‌داتر شد.

گسترش ابزارهای ارتباطی موجب تعامل بیش‌تر ملت‌ها و رشد و توسعه جهان‌گردی شده است. دیواری که جمهوری اسلامی میان فرهنگ ایرانی و فرهنگ غربی کشید تا تعامل و تأثیرپذیری ایرانیان از غرب را کاهش دهد، با ابزارهای ارتباطی و شبکه‌های مجازی در حال فروریختن است. هنگامی که عنصر ایرانی پای به کشورهای دیگر جهان می‌گذارد و گوشه‌گوشه عالم جدید را مشاهده می‌کند، عمیقاً مجذوب و شیفته فرهنگ جدید شده و در یک سرخوردگی و با روحیه‌ای خودباخته به سرزمین خویش بازمی‌گردد. انقلاب اسلامی در جستجوی تمدنی بر پایه ارزش‌های اسلامی محقق شد و بعد از چند دهه، هنوز تا رسیدن به افق مطلوب خویش، راه طولانی و دشواری را پیش روی دارد؛ اما در سوی دیگر، تمدن غربی، به اوج و نهایت خویش رسیده و در مرحله ثمردهی قرار دارد. فردی که از فرهنگ نارس و آشوب‌زده ایرانی خارج می‌شود و به دنیای مدرن پای می‌گذارد، تفاوت‌های عمیقی را در حوزه‌های مختلف سیاسی و اجتماعی مشاهده می‌کند و منجر به حیرت‌زدگی و خودباختگی فرهنگی می‌شود. علوم پیشرفته مدرن، نظم شهری و اخلاق اجتماعی، پاساژهای غول‌پیکر، خیابان‌های زیبا، خانه‌های با معماری جدید، آزادی‌های گسترده جنسی و…، جوان ایرانی را دچار حیرت می‌کند و مسیر زندگی او را تغییر می‌دهد. تأثیر‌پذیری ایرانیان در سفرهایی که در دو دهه اخیر به اطراف و اکناف داشته‌اند، به خوبی قابل مشاهده است. گسترش روابط بین‌المللی و توسعه شبکه‌های ماهواره‌ای و فضای مجازی، اثرگذاری فرهنگ غربی را بر جوامع اسلامی دوچندان نموده و موجبات سردرگمی و خودباختگی فرهنگی شده است.

به نظر می‌رسد، برای خروج از وضعیت غرب‌زدگی و تقویت فرهنگ اسلامی، باید سه گونه معرفت را در قالب‌های مختلف از جمله: تولید نشریه و کتاب، آموزش‌های عمومی و تخصصی، برگزاری نشست‌های تخصصی و حتی تولید محصولات ژورنال ، در جامعه تقویت کرد. غرب‌شناسی، درک تمدنی از اسلام و تاریخ تفکر معاصر، سه رکن هویت‌ساز، برای حرکت‌بخشی جامعه دینی از وضعیت انفعال در برابر غرب است. مؤسسه مطالعات تمدن اسلامی (متا)، با همین نگرش، اساس کار خویش را بر تربیت نیروهای هم‌تراز با تمدن اسلامی و تقویت فرهنگ اسلامی و هویت ایرانی گذاشته است. برگزاری دوره‌های آموزشی، برپایی نشست‌های تخصصی و گردهمایی فعالین فکری ـ فرهنگی استان اصفهان، تولید کتاب و نشریه و حضور در فضای مجازی در قالب سایت اینترنتی و شبکه‌های ارتباطی، از مهم‌ترین فعالیت‌های مؤسسه مطالعات تمدن اسلامی در سال‌های اخیر است که در یک سیر تربیتی مشخص، بر سه رویکرد معرفتی مذکور تکیه دارد.

از آن‌جایی که تأسیس تمدن اسلامی، از پایگاه علوم حوزوی و معارف اسلامی انتظار می‌رود، جهت‌گیری کلان مؤسسه مطالعات تمدن اسلامی، بر تربیت طلاب مستعد و انقلابی و گفتمان‌سازی تحول در حوزه‌های علمیه متمرکز است. از این‌روی، افق نهایی پیش‌روی مؤسسه متا، شکوفایی حوزه‌های علمیه و معارف اسلامی در بستر تمدن اسلامی، تحول در علوم حوزوی و تشکیل حوزه انقلابی و تولید پشتوانه‌های علمی و عملی برای شکوفایی دولت دینی از سوی عالمان دینی است. فلسفه سیاسی، حکمت تمدنی، کلام سیاسی، عرفان سیاسی و فقه حکومتی، سطوح مختلف معرفت‌های پیش‌نیاز برای تأسیس تمدن اسلامی است. این معارف از طریق آگاهی بخشی به طلاب و عالمان دینی، زنده‌نگه داشتن شعارهای انقلابی در بستر مدارس علمیه و آموزش‌های موازی با سه رویکرد غرب‌شناسی، اسلام سیاسی و تاریخ معاصر ممکن خواهد شد. مجموعه این آگاهی‌ها که سعی شده است در دوره‌های آموزشی مؤسسه متا لحاظ شود، طلاب مستعد و انقلابی را در جهت ارتقای علوم حوزوی و تولید علم دینی در تراز تمدن اسلامی حرکت می‌دهد.