زندگی امروزین همه ما با ابزارها و تکنیک های متفاوت و متنوعی آمیخته شده است. حقیقت این امر وقتی مشخص می شود که اگر یک روز استفاده از آنها را ممنوع و یا متوقف کنیم، امری محال است که امکان انجام آن وجود نخواهد داشت. این  وضع بیانگر وضعیت کنونی ماست یعنی همه آنچه داریم و داشته ایم به ابزارها و تکنیک های جدید تسلیم کرده ایم.  چگونگی این تسلیم نیازمند نگاهی مدقانه به تمدن غرب است تا بدانیم چگونه از فرهنگ به ابزار حرکت کردیم و بدان تسلیم شدیم. کتاب “تکنوپولی” اثر برجسته نیل پست من شرحی است بر سیر بلند تسلیم فرهنگ به تکنولوژی یعنی “تکنوپولی” و انحصار تکنیک ها.

شناسنامه

عنوان کتاب: تکنوپولی؛ تسلیم فرهنگ به تکنولوژی

مولف: نیل پستمن

مترجم: دکتر صادق طباطبائی

ناشر:  اطلاعات

درباره مولف

نیل پستمن، استاد دانشگاه نیویورک، جامعه شناس و پژوهشگر مسائل ارتباط جمعی، از زمره کارشناسانی است که خطر کاربرد تکنولوژی بدون اخلاق را طی کتاب ها، مقالات، سخنرانی ها و مصاحبه های فراوان گوشزد کرده است. پستمن در آثار متعدد خود به تاریخ و تأثیر انواع تکنولوژى از جمله تلگراف، صنعت چاپ، تلویزیون، کامپیوتر و اینترنت بر زندگى و ذهن بشر مى پردازد و اندیشه پیشرفت و ترقى مثبت را در مورد تاریخ تکنولوژى به خصوص در عرصه ارتباطات جمعى مورد سؤال قرار مى دهد.

زمینه استدلال او این است که هر وسیله ارتباط جمعى از نوعى بازتاب برخوردار است. هر وسیله و ابزارى، صرف نظر از چارچوب محدود و کاربرد اولیه آن، این قدرت را دارد که از محدوده نخستین جدا شود و سیطره خود را در چارچوبى نوین و غیرقابل پیش بینى گسترش دهد. این نقش تا آنجا پیش مى رود که نه تنها در برداشت و استنباط ما از مفاهیمى مانند نیکى و پارسایى و زیبایى اثر مى گذارد بلکه حتى بال هاى تأثیر خود را بر نوع و چگونگى برداشت و بیان ما از هستى و حقیقت مى گستراند. از جمله آثار او می توان به نابودی کودکی، زندگی در عیش مردن در خوشی و تکنوپولی اشاره نمود.

وی در کتاب معروف خود به نام نابودى کودکى(۱۹۸۲) این نظر را مطرح مى کندکه تلویزیون با از میان برداشتن مرز بین آگاهى کودکان و بزرگسالان از یک سو خصلت کودکانه کودکان را کاهش مى دهد و از سوى دیگر از بلوغ فکرى و فرهنگى بزرگسالان مى کاهد. به گمان او تلویزیون دنیاى کودکان و بزرگسالان را به هم مى پیوندد و اطلاعات و تصاویرى در اختیار کودکان قرار مى دهد که روزگارى تنها در اختیار بزرگسالان بود.

“زندگی در عیش مردن در خوشی” اثر برجسته دیگر اوست که در آن به تشریح زوال فرهنگ و افول نظام اندیشه در بستر عشرت پرداخته است. او رسانه های بصری، به ویژه ماهواره های تلویزیونی را با برنامه های تفریحی و سرگرم کننده و طرب زای خود، عامل انهدام فکر و اعوجاج اندیشه در مجموعه عناصر فرهنگ بشری معرفی می کند.

معرفی کتاب

کتاب “تکنوپولی” همانطور که ذیل عنوان کتاب آمده می خواهد چگونگی تسلیم فرهنگ به تکنولوژی را بیان کند و می پرسد حقیقتا از چه موقع، چرا و چگونه تکنولوژی دشمن خطرناکی برای بشر شد؟

فصل اول کتاب با عنوان “قضاوت تاموس” به بیان داستانی از کتاب فایدروس افلاطون می پردازد  که نمایشی از دیدار خدای تئوت؛ خدای اختراعات و فنون با پادشاه تاموس است. نکته اصلی این داستان اشاره ای است به ذات شگفت انگیز تکنیک و نسبت آن با صاحبان و مخاطبان خویش. تاموس خطاب به تئوت می گوید: “تو خواص اختراع خودت رو بیان کردی اما کسی هم باید بیاید و مضرات آن چه را آفریده ای روشن سازد”. خنثی و بی طرف نبودن تکنیک، تاثیر قابلیت های تکنیک بر انتخاب های فردی و اجتماعی و همچنین بزرگ شدن مرزهای اثرگذاری تکنیک از مهمترین نتایج این گفتگو هستند. مهمترین نتیجه این گفتگو این است که مخترع هر فن و تکنیکی مطمئنا نمی تواند بهترین قاضی برای بیان فواید و مضرات اختراع خود باشد.

در فصل دوم کتاب با عنوان “از ابزار تا تکنوکراسی” نیل پستمن با معرفی یک دسته بندی نوین برای تاریخ یعنی فرهنگ، تکنوکراسی و تکنوپولی تلاش می کند مراحل و سیر کلی حرکت جامعه را از فرهنگ به انحصاری شدن تکنیک یعنی تکنوپلی بیان نماید. پستمن معتقد است که قضاوت تاموس به ما می گوید ابزارها آرام آرام به سیستم اعتقادی و فرهنگی هر جامعه نفوذ می کنند. یعنی ابزارها که ابتدا خود در خدمت فرهنگ و اعتقاد بوده اند، آرام آرام نفوذ کرده و شرایط به گونه ای می شود که تمامی خواست های اجتماعی و فرهنگی ما تابع ضوابط و شرایط ابزارها واقع می شود.

پستمن در فصل سوم کتاب خود با عنوان “از تکنوکراسی تا تکنوپولی” تلاش می کند چگونگی غالب آمدن ابزار را بر فرهنگ عمومی بیان نماید. آنجا که تکنیک به قدرت انحصارگری در جامعه می رسد تولد تکنوپولی است. پستمن توضیح می دهد که چگونه آمریکا به اولین بستر تکنوپولی تبدیل شد و توانست آن را با تمام ویژگی هایش به نمایش بگذارد. او معتقد است مفهوم تغییر و نوگرایی در فرهنگ آمریکا، نبوغ و شجاعت سرمایه داران آمریکائی در حرکت به سمت اختراع و مدرن سازی همچنین توفیقات بعدی تکنوپولی در تامین نیازهای انسانی  عواملی بود که آمریکا را برای میزبانی تکنوپولی آماده ساخت.

فصل چهارم با عنوان “دنیای نا محتمل” نمای ساختمان تکنوپولی را شرح می دهد. پستمن پیشنهاد می کند صبح روزنامه ای در دست بگیرید و به میان مردم بروید و در مورد اختراعات جدید به آنها سخن بگویید. حاکمیت و پیچیدگی تکنولوژی آنقدر وسعت یافته است که باعث می شود مردم هرگونه اختراع و یا کشفیاتی را بدون بررسی دقیق بپذیرند و در عین حال از فضایی که درون آن هستند درک کاملی نداشته باشند. وی معتقد است اگر شکل گیری جریان اطلاعات را در غرب دنبال کنیم به دو نتیجه خواهیم رسید: اول آنکه مردمان تکنوپولی مبتلا به ایدز فرهنگی هستند یعنی کافی است بگویید آزمایشات نشان می دهد دیگر مخالفتی نخواهید دید. دوم، دنیای تکنوپولی دنیای قایم باشک بازی است یعنی هر لحظه دنیای نو متولد می شود و سریعا ناپایدار می شود یعنی دنیای “نامحتمل”.

“فروریزی نظام دفاعی” عنوان فصل پنجم است. در این فصل پستمن فروپاشی سیستم ایمنی و سازمان های تدافعی مقابله با اطلاعات را شرح می دهد. پستمن معتقد است که بین اطلاعات و مکانسیم های کنترل کننده آن یک رابطه خویشاوندی وجود دارد. تکنولوژی انبار ذخایر اطلاعات قابل دسترسی را گسترش می دهد. گسترش و توسعه سیستم ایمنی مهار و کنترل اطلاعات را وادار به مقاومت می کند. این کنترل و هدایت اطلاعات خود ساز و برگ دفاعی بیشتری طلب می کند. اگر خود این ساز و برگ ها تکنیکی باشند مجددا اطلاعات ذخیره خواهند شد و تسلسلی بلند اتفاق می افتد که موجب فروپاشی نظام روانی و اجتماعی نظام تکنوپولی می شود.

فصل ششم با عنوان “ایدئولوژی ماشین؛ تکنولوژی پزشکی” به بیان تطورات ماشینی در عرصه پزشکی می پردازد. پستمن معتقد است در آمریکا نظام پزشکی بیشتر با ماشین ها و آزمایشات توام است اما در اروپا و انگلیس این مسیر دارو محور است. سپس به شرح مراحل تکوین این نظام می پردازد. مرحله اول با ارتباط مستقیم پزشک و بیمار همراه است  که بیمار اظهاراتی دارد و پزشک طبق آن اظهارات پاسخ و درمان معرفی می کند. در مرحله دوم ارتباط پزشک با جسم بیمار از طریق اندازه گیری علت و میزان درد با وسایل آزمایشگاهی و عکسبرداری هاست. مرحله سوم و کنونی ارتباط غیر مستقیم با پزشک از طریق ادوات و ماشین های پزشکی است بدین معنا که پزشک به نتایج ماشین ها و دستگاهها تکیه دارد نه اظهاراتی که خود بیمار می گوید.

فصل هفتم به معرفی ایدئولوژی یک ماشین دیگر یعنی “کامپیوتر”ها می پردازد. پستمن بر این باور است که کامپیوتر صاحب باورهای عقیدتی هستند یعنی می توانند کاری انجام دهند و می توانند از هوش انسان تقلید و کپی برداری نمایند. کامپیوتر دارای سمبل ها و نمادهایی است که اگر چه معنی آنها را نمی داند اما می تواند بواسطه همین نمادها صاحب تفکر بوده و انسان را هدایت و رهبری نماید و این از کامپیوتر و ورود آن به زبان محاوره ما پیدا و مشخص است. وی معتقد است آنچه در پس این ماشین نهفته است، بحث انتقال پیام است. شیوه جدید انتقال مطلب در کامپیوتر همان ریاضی کردن جهان است. یعنی تبدیل حقایق به آمارهای ریاضی.

“تکنولوژی های نامرئی” عنوان فصل هشتم است که صحبت اصلی خود را در مورد تکنولوژی هایی که دیده نمی شوند اما مدیریت بزرگ و نافذی بر زندگی فردی و اجتماعی ما دارند، قرار داده است. زبان، آمار و مدیریت از جمله تکنولوژی های نامرئی یا ساکن هستند که ظاهرا مشخصات تکنولوژی را ندارند اما به واسطه نوعی سانسور که در خود دارند دقیقا مدیرت همان تکنولوژی را دارند ماننده تست های هوش، همه پرسی ها، آمار، واحدهای درسی آموزشی ما و…..علت های اصلی در پشت این سیستم پنهان می مانند و ما را هم به دلیل آنکه ابزار علمی را دقیق می دانیم از علت های اصلی غافل می کنند.

فصل نهم با عنوان “علم زدگی” تفصیلی است از این اندیشه که رفتار انسان ها تا آنجا که متکی بر قوانین متقن فیزیک و زیست شناسی است و تحقیقات در آن چهارچوب ها شکل می گیرد منجر به نتایج عینی و تئوری های قبل کنترل است و درک عمیقی از مسائل زندگی انسان به دست می دهد و موجب کشف قوانین عام و عالم شمول می شود. در این فصل داستان های پژوهشگران اجتماعی با داستان های مردمی و ادبی مقایسه می شود. داستان های که تنها حجم اطلاعات را بالا می برد اما حلال هیچ مشکلی نیستند.

“تخیله نمادها” عنوان فصل دهم به شرح این مطلب می پردازد که سمبل ها و نمادها حاوی معانی هستند و می توان بارها آنها را تکثیر و منتشر کرد اما مطمئنا قدرت اثرگذاری آنها لایزال نیست و یقینا هر چه موارد استعمال آنها بالاتر رود به همان میزان قدرت اثرگذاری آن کاسته خواهد شد. به هر میزان که نمادها بیشتر در دسترس مردم قرار بگیرند کیفیت آنها هم دگرگون می شود. علاوه بر میزان استفاده نوع کاربری یک نماد هم در بی کیفیت شدن آن نیز دخیل است.این کاربری ها به گونه ایست که دیگر مرزی بین قداست و اهانت نمی ماند بلکه صرف استعمال مهم می گرد.

پستمن در فصل پایانی کتاب خود با عنوان “پیکارگر عرصه مقاومت” این پرسش را از خود می پرسد هر فردی که هنر خود را در در نقادی فرهنگ ها می داند باید آماده شنیدن این سوال باشد که راه حل مشکلاتی که ذکر می کنید چیست؟ او معتقد است در ساحت جهان غرب و در انحصارزدگی تکنیکی هم باید برای آدمی برنامه داشت و هم برای اجتماع او. وی در ساحت فردی پیکارگری عرصه مقاومت را پیشنهاد می کند. اما در ساحت اجتماع معتقد به تحول در نهاد آموزشی جامعه با تکیه بر پیوند علم با تاریخ، معناشناسی و هنر است.

برشی از کتاب:

تنها در صورتی به دلایل و مبانی نظری کسانی چون کنفسیوس، افلاطون، بودا، واعظان دین و انبیاء پی خواهیم برد که به دلایل و مبانی نظری آنها پی ببریم. آن گاه خواهیم توانست راهها و وسایلی را که برای این منظور پیشنهاد کرده اند درک کنیم و برای درک دلایل و مبانی آنان، ضرورت بررسی و فهم روایات و قصه هایی که در جهان نگری آنان نقشی تعیین کننده دارند وجود دارد.
منظور من از قصه ها، در اینجا داستانی است که تاریخ بشریت را ترسیم کند، گذشته را معنا بخشیده و زمان حاضر را تبیین کرده و مسیری برای آینده ارائه دهد….
باید به این امر اشاره کنم، هر چند به تکرار که با اهمیت ترین روایات و قصص از این نوع را می توان در ادیان جستجو نمود مثلا در “سفر پیدایش”، “بهاگاوادگیتا “و یا “قصص قرآن”.

  • خرید

    جهت تهیه این اثر ارزشمند، به سایت کتاب “پاتوق فردا” مراجعه کنید و یا با شماره مرکز فروش ۰۲۵۳۷۷۴۶۹۹۲ تماس حاصل نمائید.

 

تا کنون هیچ دیدگاهی ثبت نشده است.

یک دیدگاه بگذارید

آدرس الکترونیکی شمامنتشر نخواهد شد. زمینه ها برای علامتگذاری لازم هستند.

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>