جستارهایی نظری در باب تمدن اسلامی

نوشته حجت الاسلام محمدحسین متولی امامی
۲۰۸ صفحه / نشر معارف/ چاپ ۱۳۹۴   >   برای دانلود صفحات ابتدایی کتاب کلیک کنید.
معرفی چهره:

دکتر محمد رجبی دوانی

رهبر معظم انقلاب اسلامی

آینده دور، ایجاد تمدن اسلامی است.

  • پیشخوان

  • گزارش اصفهان
  • گزارش کاشان
  • نشست های تخصصی
  • جلسات فقه تمدنی
  • حدود و قلمرو دانش فقه

    › هویت شناسی فقه فقه دانشی است که درصدد است حکم شرعی (تکلیفی و وضعی) رفتارهای اختیاری مکلفان را در همه گونه های رفتاری تعیین کند. › بر مبنای«جامعیت شریعت»، همه رفتارهای جوارحی و جوانحی، فردی و اجتماعی در گستره فقه قرار می گیرد.   جهت دانلود یا مشاهده فایل روی لینک آیکون زیر کلیک […]

    بایگانی مطالب


  • چهره ها
  • نشریات
  • موسسات
  • مصاحبه ها
  • مقالات
  • یادداشت ها
  • کتب
  • پایان نامه ها

متاگذر: روابط ایران و غرب در قاب تاریخ

روابط خارجی ایران از صفویه تا قاجاریه

جمهوری اسلامی ایران كشوری است بین‌المللی. خاورمیانه نیز به عنوان نظم منطقه‌ای و محیط پیرامونی ایران در كانون روابط بین‌الملل قرار دارد. اهمیت و اولویت ایران و خاورمیانه در سیاست خارجی قدرت‌های بزرگ و دستور كار بین‌المللی حاكی از این موقعیت راهبردی است. از این‌رو، فهم و هدایت سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران مستلزم شناخت تحول تاریخی روابط و مناسبات بین‌المللی است.

حمله مغولان به ایران(598 هـ.ش)

حمله مغولان به ایران و همسایگی ایران با امپراطوری بیزانس و تسهیل موجبات نزدیكی ایران با اروپا

انعقاد قرارداد نظامی توسط با آلبوكرك پرتغالی(894 هـ.ش)

انعقاد قرارداد نظامی توسط شاه اسماعیل با آلبوكرك پرتغالی با هدف جلب مساعدت پرتغالی ها جهت حمله به امپراطوری عثمانی؛ شاه صفوی در قبال این مساعدت از جزیره هرمز چشم پوشید.

تلاش بی نتیجه برای برقراری رابطه با آلمان(901 هـ.ش)

شاه اسماعیل برای جبران شكستهای خود از عثمانی و جهت تقویت قوای نظامی خود، به دنبال برقراری رابطه با آلمانها بود؛ تلاشهایی كه هیچگاه به نتیجه نرسید.

تأسیس شركت های انگلیسى مسكوى و هندشرقى(939 هـ.ش)

شاه طهماسب صفوی با هدف گسترش ارتباط ایران با كشورهاى اروپائى و همچنین كشورهاى همسایه از طریق روابط سیاسى و بازرگانى، با انعقاد قراردادی تجاری با كشور انگلستان، موجبات تأسیس شركت انگلیسى مسكوى و سپس تأسیس شركت انگلیسى هندشرقى در سال 995 هـ.ش و دایر كردن نمایندگى در بندر جاسك و شهرهاى شیراز و اصفهان وارد مرحله‌ را فراهم نمود.

اعزام نخستین هیئت دیپلماتیكبه دربار آلمان و روسیه(977 هـ.ش)

اعزام نخستین هیئت دیپلماتیك شاه عباس صفوی به دربار آلمان و روسیه تحت رهبری حسینعلی بیك با هدف ایجاد اتحاد سه جانبه علیه امپراطوری عثمانی

اتحاد ایران با انگلیس(998 هـ.ش)

اتحاد ایران با انگلیس در زمان شاه عباس صفوی و ورود مستشاران نظامی انگلیسی برادارن شرلی به ایران

انعقاد قراردادهاى متعددى با روس‌ها(988 هـ .ش)

نادرشاه افشار به دنبال انعقاد قراردادهاى متعددى با روس‌ها بود، تا بتواند توافق‌هاى به‌عمل آمده بین عوامل تزارى و عثمانى‌ها را خنثى كند.

افتتاح دفتر نمایندگى تجار هلندى(1001 هـ.ش)

تجار هلندى با فعالیت نماینده خود، هوبرت، موفق شدند با شاه‌عباس اول به توافق برسند و در بندرعباس دفتر نمایندگى خود را افتتاح نمایند.

شكل گیری اولین ارتباط با فرانسه(1005 هـ.ش)

شكل گیری اولین ارتباط با فرانسه در زمان صفویان از طریق اعزام نخستین هیئت میسیونهای مسیحی به ایران. در مجموع فرانسویان دیرتر از دیگر رقبا پا به عرصه سیاست و اقتصاد ایران گذاشتند و با اعزام چند نماینده سرانجام درسال ۱۰45ش دفتر تجارتى خود را در بندرعباس دایر كردند.

ورود هیئت دیپلماتیك روسیه ایران(1145 هـ.ش)

هیئت دیپلماتیك روسی به ریاست مستر اسكیپ روسیه به ایران آمد. این هیئت یك ماه در دربار كریم‌خان اقامت كرد، سپس به روسیه بازگشت. همچنین در سال ۱۱۹۲ق سفیر دیگرى از جانب روسیه به حضور كریم‌خان رسید و به وى پیشنهاد داد برضد دولت عثمانى با هم متحد شوند.

اشغال گرجستان توسط روسیه(1179 هـ‍ .ش)

بعد از اشغال گرجستان توسط روسیه تزاری و ضمیمه شدن این ایالت ایران به خاك روسیه ، ایران از این تاریخ براى بازپس گیرى گرجستان همواره به یكى از كشورهاى اروپایى متوسل بود.

انعقاد معاهده سیاسی با انگلیس(۱۱۸۰ هـ. ش)

دولت انگلستان به منظور حفظ امنیت و منافع ملّى انگلستان در اروپا و مستعمره مهمش یعنى هند ، با ایران مبادرت به انعقاد معاهده سیاسی نمود. به موجب این معاهده كه بین (مالكوم) و (ابراهیم خان اعتماد الدوله) صـدر اعـظـم ایـران امـضـا شد، دولت ایران متعهد شد كه دوست و متّحد انگلستان علیه افغانها بوده و در موقع حمله افغانها به هندوستان به آن كشور لشكركشى كند.

انعقاد معاهده فین كین اشتاین بین ایران و فرانسه(۱۱۸٦ هـ.ش)

انعقاد معاهده فین كین اشتاین بین ایران و فرانسه(در زمان ناپلئون) جهت مقابله با تجاوزهای روسها؛ بـه مـوجـب این عـهـدنـامـه،امـپـراتـور فـرانـسـه اسـتـقـلال ایـران را تـضـمـیـن كرده ، گرجستان را متعلق به ایران دانسته و متعهد شد روسیه را مـجـبـور بـه تـخـلیـه آن كند، سلاحهاى مورد نیاز ارتش ایران را در اخیتار این كشور قرار دهد.

عـهـدنـامـه مُجْمَل(۱۱۸۸هـ.‍ش)

مـذاكـرات نـمـایـنـده سیاسى انگلیس و مقامات ایرانى منجر به انعقاد عهدنامه مودّت و اتـّحـاد بـیـن دو كـشـور گـردیـد كـه بـه نـام عـهـدنـامـه (مُجْمَل ) معروف است.

شروع جنگ های ایران و روسیه(۱۱۸۹هـ.‍ش)

با بـه قـدرت رسـیـدن (الكـسـانـدر اوّل ، تزار روس) دوره سـیـاسـت خـارجـى آرام و هـمـراه بـا حـُسـن هـمـجـوارى بین ایران و روسیه به خشونت و جنگ تـبـدیـل شـد و بـه مـدّت ۲۳ سـال ، حـالت جـنـگ و سـتـیـز و درگـیـرى و بـحـران بین دو كشور ادامـه داشـت .

انعقاد قراردادمفصّل(۱۱۹۱هـ.ش)

انعقاد قراردادهاى اتحاد با انگلستان (مفصّل)

معاهده گلستان(۱۱۹۲هـ.ش)

مذاكرات صلح بین ایران و روس با وسـاطـت انـگـلسـتـان در قـصـبـه (گـلسـتـان ) در كـنـار رود (سـیـوا) در (قـره بـاغ ) بـر خـلاف مـیـل عـبـاس مـیـرزا و بـا رضـایـت فـتـحـعـلیـشـاه آغـاز شـد و سـرانـجـام مـنـجـر بـه تـحـمـیل معاهده صلح گلستان به ایران شد. به موجب این معاهده ایالات و شهرهاى (گرجستان )، (داغستان )، (باكو)، (دربند)، (شیروان )،(قره باغ )،(شكى )، (گنجه )،(موقان ) و قسمت طالش علیا از ایران جدا و به روسیه ضمیمه گردید همچهنین حقِّ داشتن نیروى دریایى در دریاى خزر به روسیه واگذار شد.)

مـعـاهـده تـهران(۱۱۹۳هـ.ش)

مـعـاهـده تـهران بین ایران و انگلستان با هدف تعدیل سـلطـه سـیـاســـى روسـیـه در ایـران منعقد شد.

تاسیس وزارت خارجه(۱۲۰۰ هـ.ش)

از نـظـر روابـط خارجى یكى از وقایع مهمّى كه در فاصله بین دو جنگ ایران و روس به وقوع پـیوست ، تاسیس وزارت خارجه بود. فـتـحـعـلیـشـاه بـنـاچـار در سـال ۱۲۰۰ ه‍. ش دسـتـور تـاءسـیـس وزارت خـارجـه را بـطـور مـسـتـقل صادر كرد و (میرزا عبدالوهاب خان معتمدالدوله نشاط اصفهانى ) را به سمت اوّلین وزیر امـور خـارجه منصوب نمود.

عـهـدنـامـه صلح تركمنچاى(۱۲۰۷ هـ.‍ش)

عـهـدنـامـه صلح تركمنچاى بین روسیه و ایران با شرایط سخت همانند گلستان به ایران تحمیل شد. عـلاوه بـر عـهـدنـامـه سـیـاسـى تـركـمـنـچـاى كـه از نـظـر سـیـاسـى و قـضـایـى اسـتـقـلال و حـاكـمـیـت ایـران را نـقض كرده بود، یك معاهده تجارى نیز در تركمنچاى به امضاى طـرفین رسید كه به عنوان متمم عهدنامه سیاسى بود.

عهدنامه سرّى بین ایران و روسیه(۱۲۳۳هـ.‍ش)

عهدنامه سرّى بین ایران و روسیه مبنی بر بیطرفى و عـدم مـداخله ایران در (جنگ كریمه، بین انگلیس و روسیه ) بین دو كشور به امضا رسید .

امضاء عهدنامه صلح پاریس(۱۲۳٦ هـ.ش:)

با وساطت و دخالت ناپلئون سوم امپراتور فرانسه ، عهدنامه صلح پاریس بین ایران و انـگـلیس بین فرخ خان و (پارتیك كاولى ) ، سفیر كبیر انگلستان در فرانسه به امضا رسید. به موجب این عهدنامه نیروهاى انگلیسى خاك ایران را ترك كردند و ایران هم متعهد شد كه هرات را تخلیه نموده و از هرگونه ادعاى حاكمیت نسبت به هرات و سایر شهرهاى افغانستان خوددارى نـمـایـد و در امور داخلى افغانستان مداخله نكند.

سفر ناصرالدین شاه به اروپا(۱۲٥۷ هـ.ش)

ناصرالدین شاه بـنـا بـه پـیـشـنهاد سپهسالار كه در این زمان وزیر امورخارجه بـود، نـاصـرالدیـن شـاه، یـك بـار دیگر عازم اروپا شد. شاه ایران قصد داشت در این سفر از كـشـورهـاى روسـیّه ، آلمان ، فرانسه ، انگلیس ، و اتریش دیدار كند. دیدار از آلمـان و مـذاكـره بـامـقـامـهـاى آن كـشور دو نتیجه خوب و مثبت براى ایران به همراه داشت . نتیجه اوّل ، ایـجـاد رابـطـه سـیـاسـى و تـاءسـیـس سـفـارتـخـانـه در ایـران و آلمـان و اعـزام و تـبـادل وزیـر مختار بین دو كشور بود.

امضاء پیمان نامه آخـال(۱۲٦۰ هـ.ش)

به دنبال پیشروى روسیه در آسیاى مركزى؛ پیمان نامه (آخـال ) كـه بـیـن (مـیـرزا سـعـیـد خـان ) وزیـر امـور خـارجـه ایـران و (ایـوان زیـنـوویـوف ) وزیـر مختار روسیه در ایران به امضا رسید، ایران بطور كلى از ادعاى خود نـسـبـت بـه (تـركـسـتـان ) و (مـاوراءالنـهـر) صـرف نـظـر كـرد و در مـقـابـل روسـیـه هـم مـتـعـهـد شد كه از تجاوز قبایل تركمن به خاك ایران جلوگیرى كند. بدین تـرتـیـب قـسـمـتـهـاى مـهـمّ دیـگـرى نـیـز از خـاك ایـران جـدا شـده و حـدود مرزهاى ایران كوچكتر گردید.

7مـاه سفر اروپا(۱۲٦۸ هـ.‍ش:)

سفر سوم ناصرالدین شاه به اروپا بنا به دعوت بعضى از كـشـورهـاى اروپـایى و بویژه فرانسه آغاز شد. مسافرت هیاءت ایرانى به سرپرستى شاه ایـران و هـمـراهـى (مـیـرزا على اصغرخان امین السلطان ) صدر اعظم و چندین نفر دیگر از مقامهاى بـلنـدپـایـه ایـران از روسـیـه آغـاز شـد و بـه مـدت هـفـت مـاه بـه طـول انـجـامـیـد.

شـركـت آلمـانـى بـه نـام ونك هاوس(۱۲۷٥هـ.ش)

با شروع تلاش آلمان جهت حضور در منطقه خلیج فارس و خاورمیانه، یـك شـركـت آلمـانـى بـه نـام (ونك هاوس)، نمایندگى خود را در (بندر لنگه ) تاءسیس كرد و یك سال بعد كنسولگرى (۱٥۳) آلمان نیز در بوشهر افـتـتـاح شـد.

اعطاء امتیاز استخراج نفت به دارسی(۱۲۷۹ هـ.ش:)

مـظـفرالدین شاه براى بهبودى بیمارى خود و همچنین براى این كه در سفر به فرنگ از پدرش عـقـب نـمـانـد، عازم اروپا شد. در سال ۱۲۸۰ ه.‍ ش و در زمان مظفر الدین شاه ، امتیاز استخراج و بهره بردارى از نفت ایـران (بـه اسـتـثـنـاى پـنـج اسـتـان شـمـالى ) به شخصى به نام (دارسى ) واگـذار شـده بـود. چندسال بعد، دولت انگلستان با سرمایه گذارى و خرید بیشتر سهام آن ، شركت نفت ایران و انگلیس را تشكیل داد و در لندن به ثبت رساند.

آغاز جنگ جهانى اوّل(۱۲۹۳ هـ.‍ش)

با آغاز جنگ جهانى اوّل بیطرفى ایران از سوی متفقین نادیده گرفته شده و ازچند طرف خاك ایـران مـورد تـجـاوز قـرار گرفت. روسیه و انگلستان كه در جرگه متفقین بودند و طبق قرارداد تـقـسیم ایران به مناطق نفوذ در شمال و جنوب ایران، این مناطق رابطور رسمى به اشـغـال خـود در آوردنـد.

یك قرارداد محرمانه نـظامى بین ایران و آلمان(۱۲۹٤ هـ.ش)

مـذاكـراتى بین كاردار آلمان در ایران (كاردوف ) و (مـسـتـوفـى المـمالك ) در تهران جریان داشت كه سرانجام منجر به امضاى یك قرارداد محرمانه نـظامى بین دو كشور در تهران شد و دو طرف تعهدات نظامى ، مـالى و سـیـاسـى مـهـمـّى در ارتـبـاط بـا یـكـدیگر متقبل شدند كه از جمله مهمترین آنها، دفاع از یكدیگر در مقابل حملات روسیه و انگلستان و... بود.

انعقاد قرارداد كاكس(۱۲۹۸ هـ.‍ش)

انعقاد قرارداد استعمارى وثوق الدوله ـ كاكس

عهدنامه مودّت(۱۲۹۹ هـ.‍ش)

عهدنامه مودّت ایران و شوروى ،بـه امـضـاى مـشـاور المـلك از ایـران و چـیـچـرین و كاراخان (معاون چیچرین ) از دولت نوبنیاد شوروى رسید.

استخدام مستشاران مالى آمریكا(۱۳۰۱ هـ.‍ش)

قوام یك بار دیگر به فـكـر اسـتـفـاده از مـسـتـشـاران امـریـكـایـى افـتـاد. بـه هـمـیـن دلیـل بـه (حـسـین علاء) وزیر مختار ایران در واشنگتن ، دستور داد كه در این مورد با (شوستر) جـهت استخدام مجدّد وارد گفتگو شود. به دنبال این مذاكرات و با توصیه شوستر، یك هیاءت از مستشاران مالى و شهردارى آمریكا به ریاست دكتر (آرتو میلسپو) به مدت پنج سال براى خدمت در ایران استخدام شدند.

قطع رابطه سیاسی ایران با امریكا(1314 هـ.ش)

قطع رابطه سیاسی ایران با امریكا در پی توهین به وزیرمختار ایران در امریكا؛ در سال ۱۳۱4 ه‍ ش ، رئیس جمهور آمریكا (روزولت ) با اعزام یك هیاءت سیاسى بـه ایـران ، از بـازداشـت وزیـر مـخـتار ایران در آن كشور عذرخواهى نمود و روابط سیاسى دو كشور دوباره برقرار گردید.

انعقاد پیمان سعدآباد(۱۳۱٦ هـ.‍ش)

با انعقاد پیمان سعدآباد و با هدف توسعه روابط با همسایگان، وزراى خارجه ایران ، تركیه ، عراق و افغانستان در تهران گـردهـم آمـدند و پیمان عدم تعرض و دوستى ، مشهور به (پیمان سعدآباد) را با حمایت و هدایت پـشت پرده انگلستان امضا كردند.